Bậc Giác Ngộ giảng dạy trong bối cảnh của sự hiểu biết về các đời sống quá khứ và những cảnh giới hiện hữu khác.

Sự hiểu biết căn bản này về vũ trụ có ba phần cốt yếu:

1. Có những hậu quả đạo đức của các hành động thiện và bất thiện, hoặc trong đời này hoặc sau khi chết.
2. Có thế giới vật chất này, nhưng cũng có những thế giới khác vượt ngoài thế giới này, mà người ta có thể tái sinh vào, tùy theo các hành động thiện và bất thiện về thân, khẩu, và ý.
3. Có những người đã tự mình chứng ngộ tri kiến trực tiếp về thế giới này và những thế giới vượt ngoài thế giới này.

Hơn nữa, lời dạy của Ngài trình bày chi tiết các phẩm chất thiện và phẩm chất bất thiện, cách phát triển chúng, và nơi chúng dẫn đến.

Ngài dạy rằng 10 hình thức tà hạnh này luôn dẫn đến những hậu quả khổ đau, trong đời này hoặc sau khi chết. Đó là:

1. Sát hại chúng sinh
2. Lấy của không được cho
3. Tà dâm: hoạt động tình dục phi pháp, cũng như quan hệ tình dục với người đã đính hôn, đã kết hôn, hoặc đang được cha mẹ hay thân quyến chăm sóc.
4. Nói dối
5. Nói lời chia rẽ
6. Nói lời thô ác
7. Nói chuyện phù phiếm vô ích
8. Ý niệm tham lam
9. Ý niệm sân hận
10. Tin rằng không có hậu quả đạo đức của các hành động thiện và bất thiện, và rằng không có gì vượt ngoài thế giới vật chất.

Có những phẩm chất thiện tuy vẫn còn nằm trong vòng luân hồi hiện hữu này, nhưng dẫn đến những cảnh giới hiện hữu vi tế hơn, thiên giới, hay thần thánh hơn, và có thể mang lại một cảm giác quân bình để từ đó người ta có thể tiến xa hơn:

1. Tâm từ (mettā)
2. Tâm bi (karuņā)
3. Tâm hỷ (muditā)
4. Tâm xả (upekkhā)

Mục đích tối hậu của lời dạy của Bậc Giác Ngộ là vượt thoát vòng sinh, già, và chết, sầu, bi, đau đớn, khổ, và ưu não.

Thấu hiểu bản chất khổ đau của vòng luân hồi này là diệu đế thứ nhất.

Diệu đế thứ hai là nguyên nhân của khổ này chính là tham ái—đối với các dục lạc, đối với sự hiện hữu, và đối với sự không hiện hữu.

Diệu đế thứ ba là vòng khổ đau này chấm dứt khi tham ái chấm dứt. Khi mọi phẩm chất thiện đã được phát triển đến chỗ thuần thục, người ta có những công cụ để có thể từ bỏ tham ái trong từng khoảnh khắc, cho đến khi không còn dấu vết nào của nó.

Diệu đế thứ tư là con đường tám phần dẫn đến sự diệt khổ của vòng khổ đau. Con đường này là:

1. Chánh kiến: Thọ trì quan kiến về tứ diệu đế như con đường thoát khổ.
2. Chánh tư duy: Tư duy về sự xuất ly, không sân hận, và không tàn ác.
3. Chánh ngữ: Tránh nói dối, nói lời chia rẽ, nói lời thô ác, và nói chuyện phù phiếm vô ích.
4. Chánh nghiệp: Tránh sát hại chúng sinh, trộm cắp, và tà dâm.
5. Chánh mạng: Tránh sinh kế liên quan đến việc vi phạm ba phần trước của con đường.
6. Chánh tinh tấn: Nỗ lực phát triển các phẩm chất thiện và từ bỏ các phẩm chất bất thiện như đã mô tả ở trên và dưới đây.
7. Chánh niệm: Ghi nhớ đâu là các phẩm chất thiện xảo và đâu là các phẩm chất bất thiện xảo, cùng tứ diệu đế, trong bối cảnh kinh nghiệm về thân, các cảm thọ, tâm thức, và các phẩm chất.
8. Chánh định: Bốn trạng thái định tĩnh ngày càng vi tế hơn.
   1. Tầng định thứ nhất vẫn còn tầm và tứ, cùng với hỷ và lạc.
   2. Tầng định thứ hai hoàn toàn an trú sau khi tầm và tứ chấm dứt, nhưng vẫn còn kinh nghiệm hỷ và lạc.
   3. Tầng định thứ ba là sau khi hỷ chấm dứt và được thay thế bằng tâm xả, nhưng vẫn còn kinh nghiệm cảm thọ lạc.
   4. Tầng định thứ tư là sau khi cảm thọ lạc chấm dứt, và người ta chỉ còn cảm nhận tâm xả, không khổ cũng không lạc.

Một trong những nhóm phẩm chất thiện bổ sung mà Ngài đã dạy là bảy giác chi:

1. Niệm đối với quy luật tự nhiên của tứ diệu đế.
2. Trạch pháp—khảo sát quy luật tự nhiên thông qua sự tỉnh giác và điều tra về nó.
3. Khởi lên Tinh tấn để phát triển quy luật ấy và từ bỏ những thôi thúc dẫn đi xa khỏi nó.
4. Sự sinh khởi tự nhiên của Hỷ đi cùng với sự tỉnh giác và phát triển Phẩm Chất ấy.
5. Sự Khinh an của thân và tâm đi cùng với hỷ.
6. Sự Định của tâm thức.
7. Trạng thái Xả mà từ đó người ta có thể thấy các sự vật như chúng thật sự là.

Khi bát chánh đạo và bảy giác chi đã được phát triển, người ta có thể tự mình biết và thấy qua kinh nghiệm bản thân những mối liên hệ giữa tham ái và các loại đau đớn về thể chất lẫn cảm xúc, cùng sự tự do đến từ việc buông bỏ tham ái ấy. Khi trí tuệ này được nội tâm hóa hoàn toàn, người ta không còn dấu vết nào của tham ái, và không còn gì có thể dẫn đến một lần tái sinh vào thế giới này nữa.